1.
2.
3.
3.
Afstellen basgitaar.
Het zelf afstellen van je basgitaar is de eerste keer best wel een beetje spannend. Sleutelen aan je geliefde instrument en stel dat er wat verkeerd gaat!
Wees gerust, als je netjes werkt en rustig de tijd neemt kan er eigenlijk weinig mis gaan. En lukt het dan uiteindelijk toch niet, dan zijn er in Nederland zeer goede gitaarbouwers die je verder kunnen helpen.
Je kunt er natuurlijk ook voor kiezen om eerst eens een workshop o.i.d. te volgen.

Ondanks het feit dat ik al jaren mijn eigen basgitaar afstel heb ik in 2007 een workshop gevolgd bij Bob van Dinther. Bob bouwt onder de naam “Axess” (bas)gitaren in de werkplaats van Dijkmans Muziek te Breda.
Het was erg leerzaam en iedereen had zo zijn eigen werkwijze en truukjes om zijn instrument optimaal af te stellen. Tijdens de workshop sleutelde ik, onder begeleiding van Bob, aan mijn eigen instrument. Mooier kon het niet want na de workshop kwam ik thuis met een goed afgestelde basgitaar tegen een meer dan redelijke prijs.

De beginnend bassist die in bezit is van een “goedkopere” basgitaar zal ondervinden dat het niet eenvoudig is om zijn basgitaar af te stellen. Vaak laat de hardware te wensen over en is goed afstellen moeilijk. Ook zitten er bij de goedkopere basgitaren vaak onzuiverheden aan de basis van de hals. Een lage actie van de snaren is vaak onmogelijk vanwege het matige “fretwerk”.
Heb je daarentegen een kwalitatief goede basgitaar is het afstellen redelijk eenvoudig en maakt het niet of je nu 1 of 30 jaar basgitaar speelt.
Het afstellen.
Zorg dat je voldoende tijd, rust en ruimte hebt om aan je basgitaar te werken.
Behalve je basgitaar heb je nodig:
- Vrije werkruimte, tafel.
- Goed licht.
- Dekentje, badlaken o.i.d.
- Gereedschap.

Hieronder een overzicht van het benodigde gereedschap.
“Een goede voorbereiding is het halve werk”
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
1. Stemapparaat ; 2. Gitaarkabel ; 3. Kleine kruiskop schroevendraaier ; 5. Grote kruiskop schroevendraaier ; 5. Specale stelsleutel (imbus) ;
6. Imbussleutel ; 7. Imbussleuteltje ; 8. Capo (niet afgebeeld) :
9. Basinstallatie.
1. Stemapparaat. (Tuner)
De meeste stemapparaten zijn te gebruiken. Die met een duidelijk oplopende wijzer, stroboscoop of led’s werken het makkelijkste omdat ze over het algemeen goed afleesbaar zijn.
2. Gitaarkabel.
Sluit de basgitaar rechtstreeks op het stemapparaat aan, dat geeft het meest stabiele signaal.
3. Kleine kruiskop schroevendraaier.
Deze heb je nodig om de elementen op hoogte te kunnen stellen.
4. Grote kruiskop schroevendraaier.
Deze gebruik je om de afstand van de zadeltjes van de brug in de lengte richting af te stellen.
5. Speciale stelsleutel.
Als voorbeeld zie je hier de speciale stelsleutel (imbus)  voor de halspen van de Fender bassen. Veel merken hebben hun eigen gereedschap om de halspen af te stellen., deze wordt bij de nieuwe bas geleverd.
6. Imbussleutel.
Voor het afstellen van de halspen kun je ook vaak een standaard imbussleutel gebruiken. Zorg er wel voor dat je de juiste maat hebt, daarmee voorkom je beschadiging van de aansluiting en de hals
7. Imbussleuteltje.
Om de zadeltjes van de brug in hoogte te kunnen verstellen heb je over het algemeen een imbussleuteltje nodig. Zorg ook nu weer voor de juiste maat.
8 en 9. Capo en basinstallatie.
Geen bijzonderheden.
“Meten is weten”
Om een eerste indruk te krijgen kijk je in de lengte richting langs de hals van je bas. Grove afwijkingen zie je direct, je leert op die manier inschatten wat je te wachten staat. Let ook op eens zaken als : het draaien van de hals en/of dat de snaren regelmatig en evenwijdig aan de hals lopen.

Om het exact vast te stellen ga je als volgt aan het werk. (zie afbeelding boven)
1. Plaats de capo tussen de kam en de eerste fret.
2. Druk de E-snaar op de Body fret (eerste fret buiten of op de rand van het    contact oppervlak tussen hals en Body, zie afbeelding hieronder)
3. Bepaal de speling (vrije ruimte) tussen de 8e fret en de E-snaar.









De speling tussen de 8e fret en de E-snaar behoort +/- 0,2 mm te zijn.
Ben je iemand met een “zachte” aanslag kun je 0,1 mm overwegen.

Als de speling te groot is staat de hals te hol (voorover gebogen) Dat kun je corrigeren door de halspen strakker te zetten (rechtsom draaien). Is er geen speling dan staat de hals te bol (achterover gebogen). Dat kun je corrigeren door de halspen losser te draaien (linksom draaien).
De  halspen is vanaf de kop of de basis van de gitaarhals bij te stellen. Aan de kopzijde is de halspen soms afgedekt met een verwijderbaar plaatje.
Gebruik voor het afstellen bij voorkeur de meegeleverde (imbus)sleutel of een juiste maat standaard imbussleutel. Het aanpassen van een standaard imbussleutel is soms noodzakelijk. Zorg dat je de juiste maat imbus gebruikt want je moet er kracht op kunnen zetten, een te kleine imbus kan de halspen of de kop van de gitaar beschadigen.

De kromming (hol of bol staan) van de hals.
De hals hoort een heel klein beetje (fractie) hol te staan. Dat kun je als volgt controleren.
Links zie je de pen aan de basis van de hals.
Voor het stellen van je hals kunnen de snaren gewoon op spanning blijven.



Hieronder zie je hoe de speciale sleutel geplaatst wordt om de halspen te kunnen stellen.
Meestal staat de hals te hol en moet de pen aangedraaid worden. Het effect van het aandraaien is niet direct volledig zichtbaar, het hout moet zich nog aanpassen en dat vraagt tijd. Niet elke basgitaar reageert op dezelfde wijze, probeer dus niet in één keer de hals te corrigeren. Trek er de eerste keer meerdere dagen voor uit. Leg de basgitaar op zijn rug op een dekentje/badlaken om de body te beschermen en breng de imbussleutel op de juiste wijze aan. Geef een volle slag aan de sleutel en kijk de volgende dag wat het effect was. Corrigeer opnieuw en wacht weer af. Je merkt dan vanzelf wat de hals doet en zo leer je tevens in te schatten hoeveel je verantwoord per keer aan de pen kunt bijstellen.
Het is niet ongebruikelijk dat je bij het aandraaien van de halspen behoorlijk veel kracht moet zetten en dat de hals een krakend/knappend geluid maakt.
Brekende lijmresten aan de binnenzijde van de hals, waar ook de pen zit, is meestal de oorzaak.
Volg bij het losser draaien van de halspen, om een bol staande hals te corrigeren, dezelfde werkwijze.
Het is en tijdrovend karweitje maar gelukkig hoef dit niet zo vaak te doen.

De Intonatie.
Dit is het zodanig afstellen van de snaarlengte dat de snaar zowel los gespeeld alswel op de 12e fret exact dezelfde toon heeft, uiteraard met één octaaf verschil. Zodra deze tonen gelijk zijn is het verloop van de tonen op alle posities op de hals in principe ook correct. Ben je tevens in staat Flageoletten te spelen dan is het verstandig deze techniek te gebruiken voor het nog nauwkeuriger afstellen van de intonatie. De 12e Fret en de Flageolet dienen exact dezelfde toon te hebben als de losse snaar met één octaaf verschil. Wil je weten wat een Flageolet is en hoe deze gespeeld wordt op een snaarinstrument zoals de basgitaar, klik dan op :
Voor het afstellen van de intonatie gebruik je het stemapparaat (Tuner), de gitaarkabel en één van de kruiskop schroevendraaiers, of een ander passend gereedschap..
Sluit de Tuner rechtstreeks aan op je basgitaar om een zo stabiel mogelijk signaal te krijgen en te houden. Beschik je over een “absoluut gehoor” dan kun je overwegen zonder stemapparaat te werken. Helaas zijn er maar weinig muzikanten die dat goed kunnen. Tijdens het afstellen van de intonatie mag de basgitaar niet liggen! De zwaartekracht heeft namelijk invloed op de toonhoogte! Test dat maar eens: Sla een toon aan op je bas en draai hem om zijn as. Je zult horen dat de toon verandert. Het duidelijkst waarneembaar is dit effect als je de bas op zijn kop houdt en de snaren aan de bas “hangen”. Vandaar dat het afstellen van de intonatie in dezelfde stand dient te gebeuren als waarin je de bas bespeelt.

2-Stappen methode:
Stap 1: Sla een losse snaar aan en stem deze exact met gebruik van de tuner. Stap 2: Druk dezelfde snaar op de 12e fret en sla opnieuw aan. Geeft het stemapparaat aan dat de de toon te hoog is, dan is de snaarlengte tussen de 12e fret en de brug te klein.
Is de toon te laag, dan is de snaarlengte tussen de 12e fret en de brug te groot. De lengte van de snaar tussen de 12e fret en de brug kun je afstellen door de brugzadeltjes naar voren of achter te plaatsen.

3-Stappen methode, met Flageolet:
Stap 1: Sla een losse snaar aan en stem deze exact met gebruik van de tuner. Stap 2: Druk dezelfde snaar op de 12e fret en sla opnieuw aan terwijl je naar de tuner kijkt.
Stap 3: Speel de Flageolet op de 12e fret en kijk weer naar de tuner.
Is de toon op de 12e fret hoger dan de gespeelde Flageolet op de 12e fret, dan is de snaar te kort. Corrigeer dit door het brugzadeltje naar achter te plaatsen. Is de toon op de 12e fret lager dan de Flageolet, dan is de snaar te lang. Corrigeer dit door het brugzadeltje naar voren te plaatsen.
Herhaal de drie stappen totdat de losse snaar, de 12e fretpositie en de Flageolet op de 12e fret volgens de tuner dezelfde toon hebben.
Wat gaan we meten en eventueel corrigeren?

De kromming van de hals.
De intonatie.
Hoogte instelling snaren.
Hoogte instelling elementen.
"Axess".
Klikken
Flageolet.
Snaarlengte korter,
toon hoger.
Snaarlengte langer,
toon lager
Stelschroef (Kruiskop schroevendraaier). Rechtsom = snaarlengte langer.
Linksom = snaarlengte korter.
Bij het verplaatsen van het brugzadeltje veranderd ook de toonhoogte. Na elke correctie opnieuw de losse snaar stemmen en weer controleren op de 12e fret. Daarna eventueel weer bijstellen en weer opnieuw stemmen etc..etc...
Het is pas correct als de losse snaar en de 12e fret exact in toonhoogte één octaaf van elkaar verschillen.
Hoogte instelling snaren.
De hoogte van de snaren t.o.v. toets (Fretboard) bepaalt in grote mate de bespeelbaarheid van de basgitaar. Stel altijd eerst de bovenste en de onderste snaar af. Om de hoogte van het zadeltje te kunnen wijzigen gebruik je de kleine inbussleutel (of een ander passend gereedschap) Door de schroeven (2stuks) aan de bovenzijde verder naar beneden te draaien (rechtsom) komt het zadeltje omhoog, logischerwijs gaat het zadeltje naar beneden als je de schroeven omhoog draait (linksom)
Sluit de basgitaar aan op een basinstallatie tijdens het afstellen.
Draai gelijkmatig aan beide schroeven zodat het zadeltje recht blijft staan. Controleer na het verstellen iedere keer of de snaar niet aanloopt op de hals. Dat doe je door de betreffende snaar van laag naar hoog op elke fret te bespelen en vervolgens te luisteren of de snaar niet ergens een hoger gelegen fret raakt. Speel daarbij met dezelfde Attack (kracht van de aanslag) die je altijd gebruikt.
Het hoger of lager zetten van het zadeltje is tevens van invloed op de toonhoogte, deze moet je dan ook iedere keer weer corrigeren. Een te losse snaar rammelt immers sneller dan één die de juiste spanning (toon) heeft en dat maakt het correct afstellen bovendien lastiger.
Zodra de bovenste en onderste snaar afgesteld zijn, worden de resterende snaren zo afgesteld dat deze in lijn liggen met: de ronding van het Fretboard (toets bovenzijde) en de reeds afgestelde snaren.
Controleer daarna ook de tussen liggende snaren op het aanlopen op het fretwerk. Corrigeer het aanlopen volgens de eerder beschreven procedure.
Ga net zo lang door totdat je tevreden bent, hou daarbij het in lijn liggen van de snaren nauwlettend in het oog. Een “compromis” in de afstelling tussen de snaren onderling is niet ongebruikelijk.
Stelschroeven
Stelschroeven van bovenaf gezien.
Hoogte instelling van de elementen.
Voor het juist afstellen van de elementen ten opzichte van de snaren bestaat geen “standaard” methode. Er zijn meerdere factoren van invloed zoals, type element, soort snaren, resonantie body, snaren door de body of brug, enz.
Bij het afstellen moet je je vooral laten leiden door je gehoor, er zijn wel een aantal algemene uitgangspunten.
Druk de E snaar op de laatste fret, de afstand onderkant snaar tot bovenkant hals element moet +/- 3 mm zijn en bij het brugelement 2 mm. Doe hetzelfde met de G snaar de afstand is dat respectievelijk 2 ½ en 1 ½ mm.
Met behulp van de schroefjes naast de elementen kun je de hoogte aanpassen.
Gebruik hiervoor de kleine kruiskop schroevendraaier, of een ander passend gereedschap.
Een te hoog liggend element geeft vervorming ofwel wordt geraakt door de snaren bij een harde aanslag. Een te laag liggend element geeft te weinig output.
Zorg er voor dat de output van de snaren in balans is. De elementen kunnen als gevolg van het afstellen schuin komen te liggen, meestal zie je dat de elementen aan kant van de dikste snaren hoger liggen. (zie hieronder)
In de andere richting (in speelhouding, vanaf boven gezien) behoren de elementen recht te liggen, dus niet te gekanteld.
Afhankelijk van de wijze waarop de elementen gemonteerd zijn zal het effect van het draaien aan de stelschroef verschillen.
Zijn de elementen in de slagplaat gemonteerd dat zal het losser draaien van de schroef tot gevolg hebben dat het element zakt. Is het element op de body gemonteerd zal het losser draaien tot gevolg hebben dat het element omhoog komt. Bij het vast draaien werkt het precies zo maar dan is het effect uiteraard omgekeerd.
Als laatste een paar tips en over het aanbrengen van nieuwe snaren.
Bij sommige basgitaren heb je de keuze om de snaren door de body of door de brug aan te brengen. Wanneer je de snaren door de body trekt krijg je meer Sustain van het geluid. Trek je de snaren door de brug dan zal het geluid “korter”, “droger” en “feller” klinken.
Snaren door de body,
achterzijde gitaar.
Door de body..
Breng de snaar altijd zo aan dat de winding van boven naar beneden loopt op het mechaniek. (Zie hieronder) Op die manier ligt de snaar stevig in de kam en zal dan minder snel “bijgeluiden” veroorzaken.
“Ik hoop je met deze uitleg voldoende ondersteuning te kunnen geven om zelf je basgitaar op bepaalde* punten af te kunnen stellen. Ik kan me voorstellen dat je er de eerste keer behoorlijk tegenop ziet. Maar geloof me : het valt reuze mee en er kan weinig echt fout gaan. En als je er niet uitkomt dan is er altijd nog de vakman (gitaarbouwer) om je verder te helpen”.





“Er zijn nog een aantal dingen die je kunt afstellen aan je basgitaar.
Mijns inziens zijn dat zaken die je beter aan een vakman  kunt overlaten omdat ze onomkeerbaar zijn, om speciaal gereedschap en/of ervaring vragen.
Zo kan een snaar “bijgeluid” produceren of niet goed af te stellen zijn als deze niet juist in de topkam ligt. Om het op te lossen zal je mogelijk aan de topkam moeten vijlen.
Maar ook kan het zijn dat er bijvoorbeeld één fret te hoog ligt waardoor snaren alleen “klettervrij” af te stellen zijn door een hoge actie te hanteren.
Het verlagen van de bewuste fret door hem te vijlen/schuren/polijsten is dan noodzakelijk.
Bovenstaande zijn precisie karweitjes die onomkeerbaar zijn en om speciaal gereedschap en ervaring vragen.
Niet zelf doen lijkt me, tenzij je ‘gitaarbouwer’ wilt worden natuurlijk”.

“Succes”
Door de brug.
Snaren vervangen.
Het op maat maken van de snaar doe je als volgt.
Trek de snaar door de brug en leg deze door de kam tot ruim voorbij het betreffende mechaniek. Meet de snaar zo af dat deze 2-3 windingen zal kunnen maken rond het mechaniek. Kwestie van uitproberen of de lengte van de oude snaar aanhouden, mits die correct zat natuurlijk.
Buig de snaar om op de plek waar je hem wilt doorknippen (Fig. 1, hieronder)
Knip vervolgens de snaar in de bocht door. (Fig. 2)
Fig. 1
Fig. 2
* Met bepaalde punten bedoel ik in dit geval de meest voorkomende afwijkingen die je tegenkomt bij nieuwe basgitaren (goedkopere series) ofwel die ontstaan na enige periode van gebruik (ook de duurdere series).
Het speelgenot kan veelal verbeterd worden door de basgitaar op deze punten opnieuw af te stellen.
page
BACK.
website
HOME.
“Chris Bode, bedankt voor je bijdrage m.b.t het afstellen van de intonatie”
Body fret